Кыргызстан

	Кыргызстан; Кыргыз Республикасы
Мамлекеттик Желеги	Мамлекеттик Герби
	Мамлекеттик Гимни
Негизделген	840-жыл (Кыргыз кагандыгы)
Эгемендүүлүк күнү	31-август 1991-жыл ( СССРден)
Расмий тили	кыргызча — мамлекеттик тили; орусча — расмий тили
Борбор шаары	Бишкек
Ири шаарлар	Бишкек, Ош, Жалал-Абад, Каракол
Башкаруу формасы	Парламенттик-президенттик республика
Президент; Премьер-министр; Жогорку Кеңештин; төрагасы	Сооронбай Жээнбеков; Мухаммедкалый Абылгазиев; Дастан Жумабеков
Мам. дини	Ислам
Аянты; • Жалпы; • Суу бетинин %.	85-чи - дүйнөдө; 199 951 км²; 4,4 %
Калкы; • Бааланган (2017); • Жыштыгы	; ▲ 6, 140 200 адам (111-чи); 29 ад./км²
ИДП (САМ); • Бардыгы (2016); • Ар бир жанга	; 21,009 млрд. доллар $ (135-чи); 3467 доллар $
ИДП (номинал); • Бардыгы; • Ар бир жанга	; ▲6,597 млрд. доллар $ (2016); ▼ 1133 доллар $
АДӨИ ( 2015)	▲0,664 (орточо) (120-чы)
Этнохороним	кыргызстандык; кыргызстандыктар
Акча бирдиги	Кыргыз Сому; (KGS, код 417)
Домени	.kg
ISO коду	KG
ЭОК коду	KGZ
Телефон коду	+996
Убакыт аралыгы	UTC +06:00

Кыргызстан — (расмий түрү: Кыргыз Республикасы) Орто Азиянын түштүк-чыгышында жайгашкан мамлекет. Өлкө түндүктөн Казакстан, батыштан Өзбекстан, түштүк-батыштан Тажикстан, ал эми түштүк-чыгыштан жана чыгыштан Кытайменен чектешет.

Кыргызстандын борбору — Бишкек, калкы жана аянты боюнча эң ири шаар.

Кыргызстандын калкы 6,0 миллиондон ашуун (2017-жыл) адам. Анын 72,6% (4 млн 6 миң) кыргыздар, 14,34% (816,2 миң) өзбектер, 6,87% (375,4 миң) орустар жана дунгандар — 64 565, уйгурлар — 52 456, тажиктер — 50 174, түрктөр — 40 953, казактар — 33 701, татарлар — 28 059, азербайжандар — 18 946, корейлер — 16 807, украиндер — 14 485, немистертүзөт. Жалпысынан өлкөдө 80ден ашык улуттардын өкүлдөрү жашайт.

Жалпы калктын 32,8% 14 жашка чейинки балдар түзөт. Эмгекке жарамдуулар калктын 59,0%, ал эми ишке жарамдуулардан улуулар — 8,7% түзөт. Кыргызстан — Чыгыш менен Батышты бириктире турган тогуз жолдун тоомунда — борбордук азия цивилизациясынын кан жолунда жайгашкан. Сулайман-Тоо, Өзгөндөгү тарыхый комплекс, Саймалуу таштагы сүрөттөр, Манастын күмбөзү, Таш-Рабат тарыхый кербен сарайы, Бурана мунарасы кыргыз жеринин байыркы тарыхтан калган кереметтери катары бааланат.

Мазмуну

[жашыруу]

Символдору[оңдоо | булагын оңдоо]

Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик символдору:

1) Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик Туусу

2) Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик Герби;

3) Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик Гимни.

Кыргыз Республикасынын мамлекеттик герби Жогорку Кеңештин 1994-жылдын 14-январындагы токтому менен бекитилген. Авторлору — Асейин Абдраев жана Садырбек Дубанаев.

Гербдин алдыңкы фонунда Ак шумкар эркиндиктин символу болуп эгемен мамлекетибиздин эң башкы белгиси катары түшүнүк берип турат. Андагы Ысык-Көл менен Ала-Тоонун элестери улуттук сыймыгыбыздын куту сыяктуу кабылданып, нурун чачкан күндүн турушу — түбөлүктүүлүк менен бейпилчиликтин белгиси. Ал эми бул ыйык элестерди айланта Кыргыз Республикасы деген алтын түстөгү жазуу жана токчулуктун, мээрмандыктын түшүнүгүн берип, байгерчилик турмуштун жышааны — буудай менен пахтанын сүрөтү орун алган. Жогорудагы белгилер өлкөбүздүн жана андагы жашаган элдердин өнүгүүгө, келечекке болгон умтулуусун, биримдигин айкындап турат. Келечек муундун бактылуу жашоосуна багыт берип турган гербдеги элестер элибиздин эртеңки жаркын турмушуна болгон чакырыктай мааниге ээ.

Кыргыз Республикасынын туусу 1992-жылы 3-мартта республиканын Жогорку Кеңеши тарабынан бекитилген. Авторлору: Э. Айдарбеков, Б. Жайчыбеков, С. Иптаров, Ж. Матаев, М. Сыдыков.

Кыргыз республикасынын мамлекеттик желеги кызыл түстө. Анын ортосуна алтын түстөгү бирдей өлчөмдө кырк нур болуп чачыраган күнгө окшош тегерек жайгаштырылган. Күндөй төгөрөктүн ичинде Кыргыз боз үйүнүн түндүгү кызыл түстө берилген. Желектин туурасы анын узундугунун бештен үч бөлүгүн түзөт. Жаркыраган төгөрөктүн диаметри желектин туурасынын бештен үч бөлүгүн түзөт. Күн жана нур чачыраган дискалардын диаметрлеринин салыштырмалуулуугу бештен үч бөлүгүнө барабар. Түндүктүн диаметри жаркыраган төгөрөктүн диаметринин жарымын түзөт.

Желектин бир түстүү кызылдыгы эрдикти жана тайманбастыктын символу, жаркыраган алтын күн бейкуттукту жана байлыкты чагылдырат, ал эми түндүк — үй кутунун символу, аалам катары дүйнөнү алда канча кеңири түшүнүүдө бир айлампага бириктирилген кырк нур байыркы кырк уруунун бирдиктүү Кыргызстанга бириккендигин айгинелейт. Түндүк өлкөдө жашап жаткан элдердин биримдигинин символу, желектин кызыл түсү айкөл Манастын туусунун түсү болгон.

Кыргыз Республикасынын гимни — Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин токтому менен 1992-ж. 18-декабрында бекитилген.

Сөзү: Ж. Садыков, Ш. Кулуев,

Музыкасы: Н. Давлесов, К. Молдобасанов тийиштүү.

Кыргыз Республикасы жөнүндө[оңдоо | булагын оңдоо]

Администрациялык-аймактык бөлүнүш[оңдоо | булагын оңдоо]

Негизги макала: Кыргызстандын административдик бөлүнүшү

Кыргызстандын курамына 7 облус, 40 административдик район, 22 шаар жана 429 айыл-кыштактар кирет. Облустары (Бишкек шаарынан башкасы):

Бишкек[оңдоо | булагын оңдоо]

Бишкек — Кыргыз Республикасынын саясий, экономикалык, илимий, өнөр жай жана маданий борбору жана өлкөдөгү эң ири шаары. Өзгөчө бир административдик бирдиги. 1878-жылы негизделген. Аянты 12,7 миң га. Калктын саны — 874,4 миңге чукул (2012).

Бишкек шаары — саясий, экономикалык, илимий, административдик жана тарыхый-маданий борбор, республиканын мамлекеттик бийлигинин жогорку органдары, чет өлкөлөрдүн элчиликтери жана өкүлчүлүктөрү жайгашкан жер.

Чүй облусу[оңдоо | булагын оңдоо]

Кыргызстандын картасы.

Теңир-Тоо.

Ала-Тоо.

Соң-Көлдүн жанындагы жайлоо.

Администрациялык борбору Бишкек шаары болуп саналат.

Аламүдүн району (Лебединовка айылы)
Жайыл району (Кара-Балта шаары)
Кемин району (Кемин шаары)
Москва району (Беловодск айылы)
Панфилов району (Кайынды шаары)
Сокулук району (Сокулук айылы)
Чүй району (Токмок шаары)
Ысык-Ата району (Кант шаары)

Ысык-Көл облусу[оңдоо | булагын оңдоо]

Администрациялык борбору Каракол шаары болуп саналат.

Каракол шаары — борбору
Ак-Суу району (Каракол шаары)
Тоң району (Бөкөнбаев айылы)
Жети-Өгүз району (Кызыл-Суу айылы)
Ысык-Көл району (Чолпон-Ата шаары)
Түп району (Түп айылы)

Талас облусу[оңдоо | булагын оңдоо]

Администрациялык борбору Талас шаары болуп саналат.

Нарын облусу[оңдоо | булагын оңдоо]

Администрациялык борбору Нарын шаары болуп саналат.

Нарын шаары — борбору
Кочкор району (Кочкор айылы)
Нарын району (Нарын шаары)
Ат-Башы району (Ат-Башы айылы)
Жумгал району (Чаек айылы)
Ак-Талаа району (Баетов айылы)

Жалал-Абад облусу[оңдоо | булагын оңдоо]

Администрациялык борбору Жалал-Абад шаары болуп саналат.

Жалал-Абад шаары — борбору
Аксы району (Кербен шаары)
Ала-Бука району (Ала-Бука айылы)
Базар-Коргон району (Базар-Коргон айылы)
Ноокен району (Масы айылы)
Сузак району (Сузак айылы)
Чаткал району (Чаткал айылы)
Тогуз-Торо району (Казарман айылы)
Токтогул району (пгт. Токтогул)

Ош облусу[оңдоо | булагын оңдоо]

Администрациялык борбору Ош шаары болуп саналат.

Баткен облусу[оңдоо | булагын оңдоо]

Администрациялык борбору Баткен шаары болуп саналат.

Баткен шаары — борбору
Кызыл-Кыя шаары
Баткен району (Баткен шаары)
Лейлек району (Исфана шаары)
Кадамжай району (Пульгон айылы)

Кыргызстандын географиясы[оңдоо | булагын оңдоо]

Кыргызстан.

Негизги макала: Кыргызстандын географиясы

Кыргызстандын деңизге чыкчу жол жок. Кыргызстандын аймагынын төрттөн үч бөлүгүн тоолор ээлейт. Бийиктиги 7439 метрди түзгөн Жеңиш чокусу Кыргызстандын эң бийик жери.

Кыргызстандын аймагы эки тоо системасынын айланасында жайгашкан. Аянты боюнча чоң түндүк-чыгыш бөлүгү Тянь-Шанга кирет. Түштүк-батыш тарабы Памир-Алай тоолоруна карайт. Кыргызстандын мамлекеттик чек аралары тоо кыркалары аркылуу өтөт.

Республиканын бардык аймагы деңиз деңгээлинен 401 метрден жогору бийиктикте жайгашкан. Анын жарымынан көбүрөөгү 1000 метрден 3000 метрге чейин жана 3000 метрден 4000 метрге чейинки бийиктикте жайгашкан. Тоо кыркалары аймактын төрттөн бир бөлүгүн ээлейт жана негизинен кеңдик тарапты карай бири-бирине жанаша узатасынан жайгашкан.

Чыгышта Тянь-Шандын негизги тоо кыркалары басымдуу тоо кыркасын түзүп, Меридиандык тоо кыркасынын районунда жакындашып кетет. Бул жерде Кытай, Казакстан чектешкен жерлерде Жеңиш чокусу (7439) жана Хан-Теңири (6995) көтөрүлөт.

Башкы орографикалык элементтер — Акшыйрак массиви, Какшаал тоо кыркасы,Кунгой жана Тескей Ала-Тоосу ж.б. Кыргыз Республикасынын аймагы батыштан чыгышка карай 925 километрга, ал эми түндүктөн түштүккө карай 459 километргесозулат. Кыргызстандын аянты 198,5 миң квадрат километр.

Деңиз деңгээлинен орточо бийиктиги 2750 метр, эң бийик жери — 7439 метр (Жеңиш чокусу), эң жапыс жери — 394 метр (республиканын түштүк-чыгыш аймагында). Кыргызстан — тоолуу өлкө. Кыргызстанда тоолор бийик. Республикада түстүү жана сейрек учурай турган металлдар, көмүр жана башка кен-байлыктар бар. Климаты континенталдуу. Дарыялары негизинен Сырдарыяга куят, анын башкы булагы — Нарын). Ысык-Көл, Соңкөл, Чатыркөл, Сарычелек сыяктуу кооз көлдөр бар.

Административдик бөлүнүшү[оңдоо | булагын оңдоо]

- 7 Область,
- 40 муниципалдык райондор,
- 28 Шаарчалар,
- 423 Айыл өкмөтү

№	Желек	Облус	Административдик борбору	Аянты, км²	Калкы, адам
1		Чүй облусу	Бишкек шаары ]]^[9]	20 200	814 900
2		Ысык-Көл облусу	Каракол шаары	43 100	444 500
3		Талас облусу	Талас	11 400	231 800
4		Нарын облусу	Нарын	45 200	262 100
5	желек жок^[10]	Жалал-Абад облусу	Жалал-Абад	33 700	1 036 700
6	желек жок ^[10]	Ош облусу	Ош шаары	29 200	1 130 900
7		Баткен облусу	Баткен шаары	16 995	441 100

Эгемендүү Кыргыз Республикасы[оңдоо | булагын оңдоо]

Президентти шайлоо жана «Мамлекеттин көз карандысыздыгы жөнундө» Декларация[оңдоо | булагын оңдоо]

1990-ж. мартта СССР Эл депутаттарынын 3-съезди өлкөдө Президенттик бийликти белгилеген. Президенттик бийлик өлкөдө өкмөттүн ишмердигин аныктаган жана анын ишин көзөмөлдөгөн. Мыйзам чыгаруучу жана сот бийликтеринин иштерин эл чарбасын башкарууну, бюджеттик-финансылык системаны, эмгекке акы төлөө жана баалардын аныкталышын, мыйзамдардын аткарылышын көзөмөлдөгөн. СССРде президенттик башкаруунун киргизилиши менен Казакстанда, Өзбекстанда ж.б. бир катар союздук республикаларда президенттик башкаруу киргизилген. 1990-ж. 27-октябрда Кыргыз ССР Жогорку Советинин сессиясында альтернативалуу негизде Аскар АкаевКыргызстандын тунгуч Президенти болуп шайланган.1990-ж. 15-декабрда Кыргыз ССР Жогорку Советинде “Кыргыз Республикасынын мамлекеттик эгемендүүлүгү жөнүндөгү” Декларация кабыл алынып, Кыргызстан Советтер Союзунун курамындагы эгемен өлкө катары жарыяланган. 1991-ж. 22-январда Кыргыз Республикасынын Жогорку Советинин 3-сессиясында “Кыргыз Республикасынын Министрлер кабинети жөнүндө” мыйзам иштелип чыккан. Мыйзам боюнча биринчи жолу Президенттин, вице-президенттин кызматтары киргизилип, жергиликтүү бийлик органдарынын милдеттери, укуктук негиздери такталган. 1991-ж. 5-февралда республиканын борбор шаарынын тарыхый аты кабылына келтирилип, Фрунзе шаарына кайрадан Бишкек деген баштапкы аты берилген. 1991-ж. 8-майда Кыргыз ССРинин Жогорку Совети республиканын жаңы Конституциясынын долбоорун иштеп чыгуу боюнча комиссиянын курамын бекиткен. 1991-ж. 19-апрелде “Жер реформасы жөнүндө” мыйзам кабыл алган.

Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинде 1991-ж. 31-августта “Мамлекеттик көз карандысыздыгы жөнүндө” Декларация кабыл алынып, Кыргыз Республикасы көз карандысыз, эгемендүү демократиялык мамлекет катары салтанаттуу жарыяланган. Көз каранды эместиктин шартында 1991-ж. 12-октябрда Аскар Акаев жалпы элдик шайлоодо Кыргыз Республикасынын Президенти болуп шайланган. Кыргыз Республикасынын Президентинин Указы менен 1991-ж. 20-октябрда Мамлекеттик коопсуздук жоюлуп, анын ордуна Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитети, ал эми 3-декабрда Кыргыз Республикасынын Улуттук Гвардиясы түзүлгөн. 1991-ж. 8-декабрда Минск шаарына жакын Беловеж токоюндагы өкмөттүк резиденциясында Беларусь Республикасы, Россия Федерациясы жана Украина Көз каранды эмес Мамлекеттердин шериктештигин түзүү жөнүндөгү келишимге кол коюшат. 1991-ж. 21-декабрда Алматыда Беларусь Республикасы, Россия Федерациясы, Украина, Азербайжан, Армения, Казакстан, Кыргызстан, Молдавия, Тажикстан, Түркстан жана Өзбекстан КМШны түзүү келишимине кол коюшкан. 25-декабрда М. С. Горбачев СССРдин жоюлгандыгына байланыштуу СССРдин Президентинин милдетин аткарууну токтоткондугун билдирген.

Майрамдары[оңдоо | булагын оңдоо]

Маалымат булагы^[11]:

Датасы	Аталышы
Үчтүн айынын 13ү	Мухаммад пайгамбардын(САВ) туулган күнү
Айдын толушу менен	Орозо айт
Орозо айттан 70 күндөн кийин	Курман айт
Бугу айынын 1и	1-май Эмгекчилердин күнү
Бугу айынын 5и	Конституция күнү
Бугу айынын 9у	Жеңиш күнү
Баш оонанын 31и	КРнын Эгемендүлүүк күнү

Кыргызстандын аймак жана башкармалыктарга бекитилген унаанын тамга белгилери[оңдоо | булагын оңдоо]

A — Баткен облусу
В, Е — Бишкек шаары
D — Жалал-Абад облусу
I — Ысык-Көл облусу
H, N — Нарын облусу
О — Ош облусу жана шаары
С, S — Чуй облусу
Т — Талас облусу
Z — Ош шаары
MVD — Ички Иштер Министрлиги
KG — Мамлекеттик белгилер
MES — Өзгөчө кырдаалдар Министрлиги
ВР — Башкы Прокуратурасы
АР — Аскер Прокуратурасы
УГ — Улуттук гвардия
БА, КМ — Коргоо министрлиги
ЧК — Чек ара кызматы
ЖК — ГУИН

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

Кыргыз блоггер

пятница, 29 июня 2018 г.

Кыргызстан тууралуу маалымат туристтер үчүн

Кыргызстан

Мазмуну

Символдору[оңдоо | булагын оңдоо]

Кыргыз Республикасы жөнүндө[оңдоо | булагын оңдоо]